Kadim Seyîrat Ahlâkı [Denizcilik Yolu]

Şu haritacılık tekniği, bize kendi bilgisizliğimizi nasıl da fark ettiriyor! Fakat bununla kalmayıp, okuma ve yazma faaliyeti hakkında da bize pek çok şey öğretiyor: İnsan, nerede olursa olsun, o ân bulunduğu konumdadır, başka türlüsü olamaz; çünkü insan aynı ânda iki farklı yerde olamaz.

Piri Reis haritalarından konuşalım. Bunlar eski denizcilik haritalarıdır. Tutarlılıkları bugün dahi konuşulmakla beraber, aynı zamanda sanatkâr bir yönleri de bulunur ve gerçekten estetik bir güzelliğe sahiptirler.

Bugünkü haritaların aksine, o dönemler GPS yoktu! Dolayısıyla haritalar için elde edilen veri, bizzat Sefer’in kendisi idi. Bu haritacılık meselesinin ilgimi çekmesi tam da bundan kaynaklanır. Gerçek bir Sefer ve gerçek bir Seyir söz konusu. Yazar’ın/Haritacı’nın üçüncül veri kaynaklarına erişimi yok, kendi gözleri ile görmek, bizzat sefer etmek ve dahi haritalandırmak zorunda! Bu, insanın bilgi edinişinin tabiatına da daha yakın değil mi zaten?

Günümüzdeki 3. Kaynak kullanımı mümkün olmadığı için, Piri Reis bizzat kendi Görüş’ünü kaynak edinmek zorunda idi. Dolayısıyla, Piri Reis haritalarında karşımıza çıkan bir kartografya (haritacılık-çizimi) elemanı vardır: 4 temel ve 4 ara yönün kendisinden (düz çizgiler olarak) çıktığı ve haritaya yayıldığı bir Referans pusulası. Kanaatimce, bu referans, denizcinin haritayı çizerken kullandığı bakış açısını temsil eder. Mesela, “Şu an baktığım noktadan, karşı adanın kıyıları nasıl görünüyor?” sorusunu cevaplamaya yönelik işlev görür. Yani, “Yazar’ın buradaki Nazariyat’ı nedir?” sorusunu cevaplarkenki Referans hâline gelir. Bu, Seyir Eden’in güncel konumu veya harita için seçtiği perspektifin merkezidir.

Buraya kadar bile, insan bazı hikmetleri sezebiliyor. Şu haritacılık tekniği, bize kendi bilgisizliğimizi nasıl da fark ettiriyor! Fakat bununla kalmayıp, okuma ve yazma faaliyeti hakkında da bize pek çok şey öğretiyor: İnsan, nerede olursa olsun, o ân bulunduğu konumdadır, başka türlüsü olamaz; çünkü insan aynı ânda iki farklı yerde olamaz.

Fakat insan seyredebilir; Zaman ile, bir konumdan diğerine Seyr’eder, böylece perspektifi değişir. Bunun avantajı şudur ki, eğer tek bir perspektiften tüm adayı göremiyorsam, ikinci bir referans noktasını – perspektif eksiğimi kapatacak şekilde – seçip haritaya dâhil edebilirim; Piri Reis haritalarında gördüğümüz de tam olarak budur ve haritanın boyutu/karmaşıklığı büyüdükçe daha çok Referans Noktası eklendiğini görürüz. Bunlar, açıktır ki dekorasyondan ibaret değildir ve çizimin perspektifini inşa ederler.

Şimdi… ben bir haritacılık mühendisi olmamakla beraber, bu antik harita çizimlerini ve Denizci’nin felsefesini oldukça ilginç buluyorum. Çünkü bu Kişi’nin bireysel gerçekliğine daha yakındır. Her şeyden öce toplumsal kabul ve aktarımlara değil, gerçek bir Görüş’e dayalıdır. Küçümsenecek bir mesele değildir, çünkü gerçek bir Sefer’i gerektirir.

İşte Felsefe ve tefekkür de böyle olmalı. İnsanın kendi Seyirat’ı olmalı. Bununla birlikte, bizim en büyük avantajımız, Son Nebi’nin bizim için Yol’u ilk defa yürüyen ve inşa eden (“müslümanların ilki”) olmasıdır. O, bize nasıl Seyir edeceğimizi, yoldaki tehlikeleri, güvenli limanları, yol adaları ve kurallarını ve Ufk’un her daim nasıl genişlediğini gösterir/öğretir. Ufuk’un genişlemesi ile kastedilen, Okyucu’nun/Seyr’edenin yeni ufuklar keşfetmesidir. Çünkü “O her ân yeni bir şen’niyyettedir”, demek ki keşfedilecek ufukların bir sonu yoktur; o, Allah’ın her ân yenilenen Realite’sidir. Belki de cennet, Selâmet ve Sükûnet üzere yol almaktır, yolda olmaktır.

Demek ki dikkat edilmesi gereken, (“Denizcilik”) Seyir Ahlâkı’na uygun yol almak, seyrettiğimizi yazmak, izlemektir. Bu, denizcinin gelecek nesle armağanı ve mirasıdır, Nazariyat’ıdır.

07.11.2026

Emin Ali Ertenü
Emin Ali Ertenü
Makaleler: 737

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir