Peki bir müfredat neye göre düzenlenir? Hmm… cevaplaması kolay bir soru değil bence. Fakat buna ilk verilecek, en tabiî cevap “Kur’anî İlkelere göre” olurdu. Bununla birlikte; Kur’an’ın bizzat kendisi bizlere akletmenin muazzam önemini vurgularken, bir yandan pek çok araştırma alanına da işaret etmektedir. Bu ayetlerde (aklımda kaldığı kadarıyla) “…bakmaz mısınız” ifadesi ile birlikte “tefekkür”ün önemi vurgulanır.
Prof. Dr. Ahmet Yüksel Özemre’nin ifadesi ile, “Kur’an bir hidayet kitabıdır, bir Fizik, Kimya, Biyoloji ve ilh… kitabı değildir.” Bu söz ile ifade edilen gerçeklik, Kur’an’ın İlâhî bir rehberlik sunduğudur; ki bu, tek bir ilmî teferruat alanına sıkıştırılamaz. Daha ziyade, Kur’an, bize kapsamlı ve ayrıntılı bir yaşam rehberliği sunar, ki bu rehberliğe İlim Âhlakı da dâhildir ama bununla sınırlı değildir.
Aslında İnsan, Kur’an’ın sunduğu Âlem ve Yaratılış, İnsan ve Âhlak, Bilgi ve sınırları; kısacası Realite Anlayışı’nı idrak ettikten sonra, Allah’ın İlm’inin ihâta edilemeyeceğini anlayıp, kendisini ilim yolculuğuna vakfedebilir. Bu, bilimsel bilginin edinişi ile çelişmez ve zaten bilimsel bilginin ilk bakışta sunduğu sınırlar, özellikle maddî aleme yani Şehâdet Âlemi’ne hitap eder. Burada da bilimsel bilginin sınırları ile onun ortaya çıkışının Ontoloji’sini ayırt etmek gerekir. Yani bilimsel bilginin sınırları ile bilim insanının nefsinde ilhamın zuhuru farklı şeylerdir. Herkes – kör olmayan herkes – bir sanat eserini görebilir, fakat pek çok kişi Sanatçı’yı tam olarak anlayamaz ve eserin nasıl ortaya çıktığını bilmez. Oysa bir şaheser, bir misale işaret eder ki o canlı bir hayaldir; onun da ardında eserde nefholunan, Sanatçı’nın Ruh’u vardır ki o da hakkında pek az şey bilinen ama belki de en azından sezilebilen bir şeydir.
Burada Prof. Dr. Yalçın Koç beyin (kitaplarında bahsettiği) “suret” ve “iç” kavramlarına odaklanışı aklıma geliyor. Eğer yanlış hatırlamıyorsam; isim-sıfat-fiil, düşkün-aradaki-aşkın, (“manzara” cihetinden) dil-görsel/hayal-fiil üçlemesinden bahsediyordu. Zannımca, bu üçlü kavram haritası da Şehâdet-Misal-Ruh Âlemleri ile bir tekâbüliyet barındırmaktadır.
Dolayısıyla; her türlü, görünen realite son Realite değildir. O zaman burada, bu farklı âlemlerin nasıl bir ilişki içerisinde olduğunu inceleyebiliriz. Aynı zamanda, düşkün-aradaki-aşkın ve dil-görsel-fiil ilişkileri de incelenebilir, okunabilir ve anlaşılabilir. Keza, çünkü, böyle bir okuma ancak “Oku, Yaratan Rabbinin adı ile” ayetinde işaret edildiği gibi, Yaratılış fiilinin bizzat gerçekleştirilmesi ile okunabilir ki burada “Yaratılış fiili” ile kastettiğimiz, “Rabb’in bilgiyi nefste yaratışı”dır. Bahsettiğimiz âlemlerin ilişkisi ise ancak Kur’an’ın rehberliği ile anlaşılabilir. “Ve o âlemler için bir zikirden başka bir şey değildir.” Yani o tüm âlemlere hitap eder. Bir bakıma o, unutulmuş gerçeklerin hatırlatışıdır.
Tüm bunları, “düşkün”e anlatmak mümkün değildir. Buradaki “düşkün”, cennetten, bir mânâda da huzurdan, mutmain nefs hâlinden düşmüştür. Ve akıl düzeyi olarak da dilsel (katı) düşünce mantığına düşmüştür. Çünkü, ve böylece, kendi kendisini ikna etme mecburiyetine de düşmüştür. Şu durumda, onun realite algısı katılaşmıştır ve Hayy (tecellîsi) oluşunu kaybetmiştir. O ancak katı bir dilsel mantık ile düşünülebilir fakat yeni dilsel mantık açılımları keşfedemez, çünkü bir üst âlemle olan ilişkisi kesilmiştir ve dilin de Hayal’in bir ürünü olduğunu fark edemez. Bir hayali yaşadığının farkında değildir.
Okuyucudan özür dileyerek biraz atlayacağım. Yalçın Koç’un bahsettiği “suret’li fiil”, bizzat suret bulmuş fiil olarak Tao’dur, bu sebepten Nazariyat’ın sınırı “suret’siz fiil”dir. Daha doğrusu, Tao bizzat saf Fiil’dir, o zaman “suret’li fiil”in en güzel örneği İnsan-ı Kâmil’dir. Demek ki suret’siz fiil, Hakk Kelâmı olsa gerektir. Suret’li sıfat, Sıfat Tecellîsi olarak düşünülürse; belki “suret’siz sıfat” da o Sıfat’ın henüz tam zuhur etmemiş (”iç’teki”) potansiyeli/imkânı olarak düşünülebilir. Fakat burada Sıfat hâlen vardır, sadece suret bulmamıştır henüz.
Bu ayrımlar nispeten anlaması zor görünebilir, fakat esasen İnsan’ın hâllerine tekâbül eder ki bunlar da Kelâm’a karşılık gelir. İnsan bir mikrokozmos olduğu için, bunlar aynı zamanda makrokozmosta da karşılık bulur. Dolayısıyla 3 Varoluş Yönü açısından düşünülebilir.
Madem bu kadar kendim için yazdım, kendime bir ikramda daha bulunayım. Seni Bugün Görmem Lazım şarkısında Nazan Öncel şöyle diyor:
Bir düş gördüm düşümde gözlerin yerlerdeydi
Ellerin ceplerinde kalbin ötelerdeydi
Seni bugün görmem lazım
Şöyle biraz açılmam lazım
Derdimi anlatmam gerek
İçimi dökmem lazım
Bize ne oldu bilmem lazım
Önce kendim inanmam lazım
Tek başıma çıkmam gerek
Zamanla alışmam demek
Beni biraz anlaman lazım
[…]
Silah zoruyla mı sevdin
Kalbine zorla mı girdim
Mümkün olabilseydi
Anlatabilirdim…
İşte suret ve iç kavramlarını çok güzel ve zarif biçimde ele alan, “suret’siz fiil” olarak “şarkı”. Ki onun özünde “anlatılamazlığın anlatılması” yer alır. Bu içe döndüren şeydir ve Kelime i Tevhid böyledir. O, akıl ile değil, fakat ancak kalp ile bilinir. Onu Aşk bildirir ve Âşık hâle getirir. Hakk’ın Âşıkları, Ârif’lerdir ve avamın dünyevî/yersel aklını aşmıştırlar. Onlar “ul’u elbab” yani “lübb sahipleri”dir, Realite’nin özüne şâhitlik etmiş kimselerdir.
O zaman bir kere daha hatırlayalım:
La İlahe İllAllah, Muhammedün Resul Allah.
23.10.2026